Een reflectieverslag schrijven voor je stage voelt vaak als een verplicht nummer waarbij je vooral opschrijft dat je veel hebt geleerd. Hier lees je hoe je met STARR echt laat zien wat je deed en wat je ervan vond, zonder vage zinnen.
Veel studenten schrijven hun stageverslag en hun reflectieverslag in één adem, alsof het hetzelfde document is. Dat is het niet. In een verslag beschrijf je wat er gebeurde, in een reflectie laat je zien wat dat met jou deed en wat je de volgende keer anders aanpakt.
Het verschil zit in het woordje waarom. Een verslag zegt: ik maakte de planning en belde de klant. Een reflectie zegt: ik maakte de planning, maar ik vergat de klant te bellen, en dat kwam omdat ik bang was voor een lastig gesprek.
Kijk dus goed in de opdracht van je opleiding wat er precies gevraagd wordt. De ene opleiding wil een apart reflectieverslag, de andere verwerkt reflectie in het stageverslag zelf. Dat verschilt per studie en per stageperiode, dus ga niet af op wat een medestudent vorig jaar deed.
STARR staat voor situatie, taak, actie, resultaat en reflectie. De eerste vier zijn redelijk makkelijk te vullen, maar de laatste is waar het misgaat. Veel studenten stoppen na het resultaat en denken dat ze klaar zijn.
Stel jezelf per onderdeel één vraag. Bij situatie: waar was ik, met wie en wat speelde er. Bij taak: wat werd er van mij verwacht en wat wilde ik zelf bereiken. Bij actie: wat deed ik precies, stap voor stap, en wat deed ik bewust niet. Bij resultaat: wat leverde dat op, voor de opdrachtgever en voor mij.
De reflectievraag is de lastigste: wat zegt dit over hoe ik werk, en wat neem ik mee naar een volgende keer. Beantwoord die vraag met een concreet voornemen, niet met een gevoel. Dus niet: ik moet beter communiceren. Wel: ik ga bij een lastig gesprek eerst opschrijven wat de ander nodig heeft voordat ik begin.
Ik heb veel geleerd is de meest geschreven en minst informatieve zin in stageverslagen. Je docent kan er niks mee, want er staat niet wat je leerde, hoe je dat merkte of wat je er nu anders door doet.
Vervang die zin door iets wat je kunt aanwijzen. Bijvoorbeeld: ik dacht dat plannen vooral een kwestie van een handige app was, maar ik merkte dat ik vooral tijd verloor omdat ik taken te lang uitstelde. Dat is een observatie waar je iets mee kunt.
Het helpt om een moment te kiezen waarop het misging of anders liep dan verwacht. Juist daar zit de reflectie. Een stage waarin alles soepel ging levert een saai verslag op, en vaak ook een ongeloofwaardig een.
Een goede reflectie kijkt vooruit. Beschrijf één situatie uit je stage en leg uit wat je daarvan meeneemt naar een volgende keer. Dat mag best iets kleins zijn, als het maar concreet is.
Denk aan een moment waarop je feedback kreeg van je stagebegeleider. Wat deed je met die feedback, en wat zou je de volgende keer anders doen in hetzelfde gesprek. Daarmee laat je zien dat je kunt bijsturen, en dat is precies wat een stagebegeleider wil zien.
Vermijd tegelijk de neiging om jezelf de grond in te schrijven. Een reflectie is geen schuldbekentenis. Benoem wat goed ging en wat beter kon, in die volgorde als dat eerlijk is.
Veel studenten vullen STARR in als een formulier met losse woorden per vakje. Dat leest als een invuloefening en niet als een reflectie. Schrijf per onderdeel een paar lopende zinnen, ook al is het kort.
Gebruik de ik-vorm en de verleden tijd voor wat gebeurde, en de tegenwoordige tijd voor wat je ervan vindt. Dat leest natuurlijker dan alles in één tijdvak proppen.
Lees je tekst daarna hardop terug. Klinkt een zin als iets wat je nooit zou zeggen, dan is die waarschijnlijk te wollig. Schrap hem of maak hem simpeler.
Een docent beoordeelt meestal of je laat zien dat je over je eigen handelen kunt nadenken, niet of je stage perfect was. Een eerlijk verhaal over een fout die je hebt hersteld is vaak sterker dan een verhaal waarin alles goed ging.
Wat docenten niet willen zien is een opsomming van je taken zonder analyse, of een reflectie die je uit een voorbeeld hebt overgetypt. Dat valt op, en het levert geen punten op.
Check altijd de rubric of beoordelingscriteria van je eigen opleiding. Die verschillen behoorlijk per studie, en wat bij de ene opleiding telt, is bij de andere bijzaak.
Begin niet met schrijven maar met kiezen. Kies twee of drie situaties uit je stage die iets zeggen over hoe je werkt. Eén daarvan werk je volledig uit met STARR, de andere gebruik je als kort voorbeeld.
Schrijf daarna per situatie de vijf onderdelen op in losse zinnen. Laat het een dag liggen en lees het terug met de vraag: zou iemand die mij niet kent begrijpen wat ik deed en waarom.
Maak het daarna af door de reflectievraag scherp te maken. Eén concreet voornemen per situatie is genoeg. Meer voornemens maken je verslag niet beter, alleen langer.
De meest voorkomende fout is dat de actie te vaag blijft. Ik heb overlegd met mijn begeleider zegt niks over wat je zelf deed. Schrijf op wat je inbracht en welke keuze je maakte.
Een tweede fout is dat het resultaat alleen over jou gaat. Een stage is ook voor het bedrijf. Benoem wat jouw werk opleverde voor de opdrachtgever, ook als dat klein was.
De derde fout is dat de reflectie een herhaling is van het resultaat. Als je laatste alinea hetzelfde zegt als de vierde, schrap dan een van de twee en gebruik de ruimte voor iets wat je echt hebt geleerd.
Heb je je stageverslag al geschreven en wil je het netjes in een Word-document zetten, dan kun je screenshots van je tekst of aantekeningen omzetten naar een Word-bestand. Dat scheelt overtypen.
Krava schrijft je reflectie niet voor je en maakt je analyse niet. Het is een hulpmiddel om je eigen tekst netjes op papier te krijgen, niet om het denkwerk over te nemen.
Een reflectieverslag wordt pas goed als je durft te benoemen wat er misging en wat je daarvan meeneemt. STARR helpt je daarbij, maar alleen als je de reflectievraag serieus neemt.
Kies een paar momenten, schrijf ze in je eigen woorden op en houd het concreet. Dan leest je verslag als iets wat echt gebeurde, en dat is precies wat je docent zoekt.
Dat hangt af van de opdracht van je opleiding. Meestal is het verstandig om minstens één situatie volledig uit te werken en de andere korter te houden. Lees de rubric goed door voordat je begint.
Ook een rustige stage heeft momenten waarop je een keuze maakte of iets anders liep dan gepland. Kies een klein moment en werk dat uit. Een kleine situatie goed beschreven leest beter dan een grote situatie vaag beschreven.
Nee, dat is meestal in strijd met de regels van je opleiding en het valt op. Krava zet je eigen tekst om naar een Word-document, maar schrijft je reflectie niet. Het denkwerk en de analyse blijven van jou.
Begin met één situatie die je echt hebt meegemaakt en beantwoord daar de vijf STARR-vragen op. Heb je je tekst eenmaal staan, dan zet je hem met krava.nl snel om naar een net Word-document.
Stageverslag schrijven: de structuur die bijna elke opleiding vraagt
De opbouw van het stageverslag zelf.
Afstudeerverslag: de opbouw die beoordelaars verwachten
Van stage naar afstuderen: dezelfde opbouw, andere eisen.